Çalışmak ve Yaşlanmak İçin En İyi Ülkeler

image

Uzun bayram tatilinin tatilci çilelerini okurken, markette kasa sırasında, fazla mutfak alışverişi yaptığı için suçluluk duygusuyla parasını sıkı sıkı tutan bir emeklinin arkasındaydım.
Muhtemelen  bayram – yemeği yapma- hevesi ile erken biten mutfak erzaklarını yerine koyuyordu binbir kaygı ile.
Tatilde parası ile rezil olan insanların halini ona da okumak ve biraz gülmesini sağlamak istedim endişesi hafiflesin diye ama bu tatil kafasında anlayıp gülemeyeceği o kadar çok unsur vardı ki ona yabancı olan, yine de üzülür diye vazgeçtim.
Bayramı, evde, parkta, TV karşısında geçiren çalışan ya da işsiz çoluk  çocukları tatil yapsa, onlara bu mutluluk yetermiş gibi bir kendi hayatından vazgeçmişlik de vardı üzerinde.
Siz de fark ediyor musunuz böyle yaşayanları?
Binbir borçla ev, araba, tatil satın alıp hayattan vazgeçmeyen kuşak için – respect- evde bayramın birinci günü el öpmek ya da bayram yemeği için uğranacak kitle emekliler.
Ve onlarla birlikte evde kalan çoluk çocukları da ekleniyor listeye bazen.
“Şimdi üzüntü yapmayayım, buna sonra üzülürüz” kategorisinde sıkça göz ardı edilen bir kitle.
“Bizde böyle olan dışarıda nasıl acaba?” diyerek, üzüntüden kaçmayıp üzerine gitmek için, daha iyi örnekleri nasıl bu “Yaşama”nın diye baktım. Elbette Afganistan, Suriye, Irak, Hindistan’a bakmadım çünkü biz ülkemizi bu ülkelerin arasında değil Avrupa ve Avrasya arasında bir yerde konumlandırıyoruz.
Biraz oralara ve dünyaya baktım ben de, refaha “Daha ne kadar yol var?” görmek için.
Öncelikle erken emekli olmuyorlar -bazen 70 ‘den önce görülmüyor- ama iş bulup çalışabiliyorlar ileri yaşlarda ve sağlık hizmetleri iyi çalıştığı için ve iyi kazanıp, iyi yaşayıp, kendilerine iyi baktıkları için gayet sağlıklılar, 65 yaşlara kadar.
Bizde 45 yaşına gelen oyuncuyu babaanne rollerinde -hayret ve kınama ile- görmenin yanı sıra, “30 yaşından gün almamış”larla çalışmak isteyen sektörler ve firmalarımızın, 30 yaşın altındakiler için bile yeterince iş üretemediğini üzülerek görüyoruz maalesef. Yaş fetişi ya da ayrımcılığı zaten tek başına çirkin ve gelişmiş ülkelerde az rastlanırken, bizde çok olması, iş üretememekten de beslenen bir canavar yani. Neyse..
Avustralya’dan başladım. Yalnız olanlar en yüksek 2 bin 950 TL civarı, çift olanlarsa, 2 bin 250 TL karşılığı bir emeklilik parası alıyorlarmış Avustralya’da. Ayrıca bir ek aylık sağlık harcama ücreti var, kullanırlarsa. 120 TL kadar.
Evde Bakım hizmeti, muayene, ulaşım,  danışmanlık gibi ücretsiz işlemleri kapsıyor ek olarak. Ayrıca 60 yaş üzerine alışveriş ve ulaşımda indirimler de uygulanıyormuş.
Almanya’da ise, tüm bu avantajların benzerlerine ek olarak emekli aylığı erkekler için 2 bin 800 TL iken, kadınlar için -negatif ayrımcılık- ortalama 1500 TL civarındaymış. Almanya da gıda Türkiye’ye göre ucuz ve ek sağlık ödemesi de yok ilaçlar vb. için.
İsveç ve Norveç gibi 65 yaşlarına kadar %50 oranında istihdam edilen ve o yaşa kadar sistemin iyi ücret ve iyi bakım sunduğu ülkelerin insanları, çalışma ücretlerinin %50’sine kadar varan emeklilik maaşı alabiliyorlarmış. Ortalama ücretler seviyesinin aylık 7 bin -10 bin TL karşılığı olduğu ülkeler olduklarını düşünürsek…
Bu seviyelere asgari ücretin bile zaten 6-7 bin TL civarında olduğu Hollanda, Brüksel gibi ülkeleri de benzer emekli ücretleri ve sağlık hizmeti avantajları ve 45 plus yaş istihdam imkanları ile ekleyebiliriz.
Sonra da hepsinin altına 29. sıradaki 1350 TL aylık asgari ücret miktarımız (OECD sıralaması) , ortalama 400-1500 TL civarında gezen emekli aylıklarımız ve istihdamda yaş ayrımcılığı, sağlık hizmeti ücretleri ve temel ihtiyaçlar fiyat listesi ile kendimizi ekleyelim.
Daha yol çok ama zamanımız yok. Daha sağlıklı yaşlanan nüfus için daha iyi maaşlara, daha geç emekli olan nüfus için daha çok işe, daha çok iş için daha çok yatırıma ihtiyacımız var.

Gelecek ve Meslekler

image

      San Francisco Sunset, Drone

Geleceğin dizayn meslekleri üzerine bir öngörü yazısı okurken her mesleğin bir dizaynır / kondüktör versiyonuna gelecekte ihtiyaç olabileceğine ben de ikna oldum doğrusu.
Hızla gelişen teknolojinin, her iş için hem bir kaldırıcılık fonksiyonu var, hem de işleri dönüştürme etkisi.
Geçmişte hiç olmayan ama gelecekte olacak işler, meslekler de var bu yazı ve fütüristlerin konusu olarak, değişen meslekler de.
Arttırılmış Gerçeklik Dizaynırı ya da Avatar Programcısı gibi işler geçmişte yoktu mesela – ve gelecekte olacaklar- ama Editörlük örneğin kaç yüzyıllık meslek. Yapay zeka ve bilgisayarlara öğretme yolu ile, artık makinaların yapabileceği bir iş de olabilir diyor gelecek uzmanları ve tekno gurular.
Peki olur mu? Yapay zekadan bir dergi editörü yeterli olur mu?
Yine geleceğin meslekleri arasında sayılan Makinelere Öğretme  ve (Artifical Intelligence)  Yapay Zeka Uzmanlığı ile “Editörlük” ü öğretmek yeterli midir? Demografik olarak kitlesini gayet iyi tanıyan bugünkü Editör’den, okuyucu nüfusunun parçaları olan bireylerin göz zevki ve tercihlerine dahi hakim olma şansı olan “AI Editör”lere geçmek gerekli ise bile daha mı iyi olacaktır? En azından bazı meslekler için bunu merak ediyor insan.
image
Vogue Editörü Anna Wintour

Yapay zeka ile, mesleğin uygulayıcısı arasında, ya da “geleneksel formu ile meslek” ile yapay zeka arasında bir regülatör gibi de çalışacak Yapay Zeka dönüşüm uzmanları da enteresan bir iş yapıyorlar bu anlamda.
Örneğin dergi editörlüğünde, yüzde yüz bireysel tercih ve beğenilere uygun dizayn etmek sayfayı tuhaf ya da yeterince iyi olmayan bir şey ortaya çıkarabilir mi? Ya da tam tersi, çok selektif bir kitleden öğrenen yapay zeka editörü, araştırmalarla kendini zenginleştiren ve işini heyecanla yapan bir editörden ve onun öğretebildiklerinin toplamından bile daha iyi olabilir mi? 
image

Göz zevki denen şey öğretilebilse bile, tüm yaşam birikimiyle “işe ruhunu vermek” zorunda olan mesleklerin istediği ve gerektirdiği o ruh insanlar tarafından hizmet olarak sunulmaya devam edecek galiba.
Her meslek de makinalara teslim edilmesin elbette, ayrıca. Nasılsa “Son Kullanıcı İçin Organ Dizaynırı” gibi yeni işler olacak gelecekte.
Okuduğum yazı kreatif mesleklerle ilgili bir gelecek tahmini yazısı olduğu için dizaynı bolca andım.
Yoksa ara kademe yapay zekadan ya da yukarıdan  -olaylara bütünsel- bakarak toparlamak zorunda kalacak olan yeni meslekler, her iş alanında var.
Bu holistik meslekler de regüle ettikleri teknoloji ile ve yenilenmiş hali ile eski meslekler olacak yine.
Örneğin, Chief Design Officer olarak gelecek mesleklerinin arasında sayılan iş, Kurumsal İletişim işinin konusunu , “Design penceresinden bütünsel olarak işe bakmak” olarak uyguluyor olacak gelecekte. Bir parçası hala yani, bugünkü iş tanımının. İsimler ve sorumluluklar evrilip, değişiyor, genişliyor yerine göre, gelecekte anlaşılan o ki.
Bir Drone Deneyimi Dizayn Uzmanlığı* mesleği ise tümü ile yeni bir iş mesela.

image

*Bütün Drone deneyimini tasarlamak, dizayn etmek ve satmak için Drone satan firmaların ihtiyacı olan kişi.

Üniversite Mezunu İşsizler

Türkiye’de üniversite mezunu işsizlik rakamı bir milyona yaklaşmış. Ne kadarı kadın merak ettim. Çünkü uzun süredir iş arayanların çoğu kadınlar. Kişisel gözlemim böyle en azından.
Bu yıllardır böyle üstelik.
Bir bakalım kariyer sitelerine değişen bir şey var mı ilanlarda ve sektör pozisyonlarında. 📰📱
Güzel yazı dizisi olur bu konu.

image

Bir İşi 10,000 Saat Yapmak

image

Bir işi 10 bin saat -yaklaşık 4 yıl-  öğrenerek ve geliştirerek yaptığınızda “ancak” ustalaşabiliyorsunuz diyor araştırmacı Anders Ericsson. Malcolm Gladwell’in 10,000 saat kuralını yeniden okumlama bir nevi. Bu pratik miktarı ile “dünya çapında bir keman ustası olabilirsiniz” diyen Gladwell’in teorisini geliştirmiş araştırmacı. Inc’in yazısı.

Markamı Taklit Edeceksen..

“Markamı taklit edeceksen, doğru dürüst taklit et” temalı, eğlenceli, ödüllü bir çalışma. “Replicate-ing- my #brand..”
Ekonomik havayolları arasında geçen akıllıca bir iş. Kısa bir pazarlama dersi gibi aynı zamanda.
https://youtu.be/3rq777AvJRs 
image

Gig Ekonomisi ve Çalışanları

Gig Jobs ya da Gig Ekonomisi diye adlandırılan çalışma sistemi, teknoloji ekosistemleri çok gelişmiş ülkelerin politikacılarının da gündeminde. Esnek çalışma saatleri ile ilgili, gig ekonomisi çalışanları lehine düzenlemeler yapmaya çalışıyorlar. [Esnek çalışma ne idi?:)]
Tam olarak karşılamasa da “Geçici İşler” bir derece doğru #GigJobs  için. Ama Gigabyte Ekonomisi işleri için kullanılan bir tanım çoğunlukla.
Ağırlıkla web teknolojisi kullanılan dijital ve mobil işler kullanıyor. Ofissiz çalışma imkanı sunan Freelance sistemine benziyor ve çokça da rekabet eden Freelancer içeren bir ekosistem. Uzaktan ve part-time çalışmayı mümkün kılan tüm teknolojileri kullanan bir ekonomi. Girişimcilerin bir kısmı kendi işleri için de – kadrolu işlerini sürdürürken- benzer bir işçilik yapıyor. Ve yine girişimcilerin bir kısmı aynı tür işe alım yapıyor. Özellikle başlangıç aşamasında sık kullanılan bir yöntem.  #Startup’ların can simidi çoğu zaman.
Temp Jobs tabir edilen “Geçici Kontratlı İşler”den bir farkı da, seçim aşamasında, yine Talent tabir edilen yeteneklerin işleri seçmesi. Tersi değil yani çoğu zaman.
Bir de peer 2 peer denilen, mikro girişimciliği de teşvik eden ve herkese Uber şoförü olmayı ya da evini kiralamayı veya el sanatını paraya çevirmeyi mümkün kılan işler var aynı tanım içinde ki bazı kaygılara da neden oluyor. (Güven kaygıları)
Aslen şu günlerde en çok konuşulan ise “Gig ekonomisi ile tanımlı, kadrolu ve sigortalı bir iş garantisi olmayan bu esnek çalışma sistemi mağdur mu ediyor çalışanları?” konusu.
Konuyla ilgili ingilizce ama faydalı, Guardian Gazetesi’ne ait şu link’te Gig ekonomisi yaratıcılarından, Adam Smith’e, oradan Piketty’ye kadar uzanan bir değerlendirme var. 

image

 

         

Anneler Günü Özel

Twitter’da denk geldim: “Anne olmak bir mindset’tir.”  Çocuk doğurmakla ilgili değildir tam olarak. Varsa Vardır, yoksa, 12 çocuklu olanda bile yoktur diyor yani. Doğru. Bir de şu var:
“Bir kadına davranış şeklin, yaklaşımın, tavrın annene yapmayı istediğin ya da yapılmasını istediğin şeylerdir” Kızlı erkekli herkesin bütün kişilik sorunlarının temeli annesi ile ilişkisine dayanır maalesef. Babadan bile çok anne. (kadınlar için bile) Bilinçaltı  Freudian falan ama gerçeği yansıtır.
Anneni sevdiğini sanıyorsundur ama onun la çözemediğin ergen sorunların içinde yara olmuştur kadınlara zarar veren, yoran, yıpratan,onları küçük düşüren ve onlarla hep savaşan bir  yaklaşımın varsa.  Gerçekte annenin ne yaşamasını istiyordun/istedin/istiyorsun şimdi bir daha düşün. Ya da ona niye kızgınsın? 

Ben anneme güzel ve pozitif müzikler dinletmek istiyorum. Onun kendisini güçlü ve iyi hissetmesini istiyorum..

Güzel ve özgür, istediği her şeyi yapmakta özgür olduğunu bilmesini istiyorum.

Birilerini mutlu ederken, karşılığında mutlu olmasını, bu hayatı eşit paylaşmasını, eğlenceli, başarılı, güzel, neşeli, mutlu ve istediklerini yaptığı bir hayat yaşamasını istiyorum..

Çocukluğumdan beri böyle:) Ama hayatına, yakınlarına, ailesine, iş hayatına giren bazı kadınlar ve erkekler yüzünden bunların bir kısmını yapamadı.

İyi ve özgür olmak, hayatı eşit paylaşmak, herkesin hakkına ve tercihlerine saygı göstermek, insan olmanın en onurlu şekli.

Benim annem özgürlükçü ve kimseye isteyerek, kendi hırsları yüzünden zarar vermeyen bir kadın.  Objektif olmak adına, beni bile kayırmaz. Az bulunur bir insan malzemesi. Gel gör ki hayat en çok böyle olanları hırpalıyor. Çünkü iyi ve dengeli insanlar sandığımız kadar çok değil..

Anneler günün kutlu olsun tatlım.

Biraz benden, biraz babamdan sana ve tüm iyi kadınlara ve annelere Anneler Günü özel:

https://soundcloud.com/dilektosun/sets/mothers-day-special

Şunu sete ekleyemedim ama hem şarkı hem filmi bugün öneririm.

the-way-we-were-movie-poster-1973-1020434175